Mizah, hayatın güldürücü yönünü ortaya çıkaran sanat türüdür. İnsanı
gülmeye sevk eden resim, karikatür, konuşma ve yazı sanatıdır. Mizah
eserleri sadece şaka, güldürme maksadıyla söylenip, yazılıp, çizildiği
gibi belli fikirleri ifade etmek için de ortaya konulabilir.
Karikatür, hikaye, roman, komedi, nükte, fıkra, hiciv, taşlama gibi
şekillerde karşımıza çıkan bu eserlerin en önemli özelliği espri adı
verilen can alıcı noktanın eserin ayrıntıları arasında büyük bir
yetenekle gizlenmesi, tam sırası gelince de beklenmedik bir anda
söylenmesidir.
En kaba şakadan en ince espriye kadar bütün mizah örnekleri, birbiri ile
uyum içindeki olaylar arasındaki çelişkinin birdenbire ortaya
çıkarılmasına dayanır. Mizah gelenek ve kuralların sorgulanmasında
önemli bir rol oynar. İki amacı vardır, saldırma ve savunma. İnsanın
topluca yaşamaya başladığı dönemle birlikte mizah da otaya çıkmıştır.
Kentleşmeyle birlikte daha soyut ve dolaylı bir özellik kazandı.
Mizahı bedensel şiddetten ayırıp keskin dilli bir sanata dönüştüren
Atinalılar olmuştur. Ortaçağda kilise ve kralları alaya alan
masallarıyla şenliklerde halkı eğlendiren öykü anlatıcıları jonglörler
ve gezgin minstrel’le birlikte açık cinsel çağrışımları da olan yeni bir
mizah türü yaygınlaştı. 20. yüzyılda yeni bir mizah türü doğdu. Komik
öğelerin yanı sıra ürkütücü ve korkunç öğelere de yer veren kara mizah
ortaya çıktı. Siyasal mizah da bu dönemde önem kazandı.
Türk mizah ustalarından Rıfat Ilgaz mizah için şöyle der: Mizah diye bir
yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır,
anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de, mizah bir yazı türü
değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu.
Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman
olabilir: Tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir
çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı
başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için
bilgi değildir, edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu
özellik varsa mizah başarılı olabilir.
.